Takma Diş (Damak Diş) ve Hareketli Protezler
Dişlerin tamamının veya bir bölümünün kaybedildiği durumlarda eksik dişlerin yerine konulması için hareketli protezlerden yararlanılabilir. Halk arasında takma diş veya damak diş olarak da bilinen bu protezler, hastanın kendisi tarafından takılıp çıkarılabilir.
Sone Ağız ve Diş Sağlığı Polikliniği’nde hareketli protezler; ağızda kalan dişlerin durumu, çene kemiği, dişeti yapısı ve hastanın ihtiyaçları değerlendirilerek kişiye özel olarak planlanmaktadır.
Tam Damak Diş (Total Protez) Nedir?
Ağızda hiç diş bulunmadığı durumlarda alt veya üst çenedeki diş eksikliklerinin tamamlanması amacıyla yapılan hareketli protezlere total protez adı verilir. Halk arasında genellikle tam damak veya takma diş olarak bilinir.
Protezin tutuculuğu; çene kemiğinin ve dişetlerinin yapısı, tükürük miktarı ve protezin ağız dokularıyla uyumu gibi birçok faktörden etkilenebilir.
Özellikle alt çenede kemik kaybının ileri olduğu durumlarda klasik hareketli protezin tutuculuğu yetersiz kalabilir. Uygun hastalarda implantlardan destek alınarak protezin tutuculuğu artırılabilir.
Vakumlu Protez (Silikonlu Protez) Nedir?
Hastalar arasında “vakumlu protez”, “vakumlu damak” veya “silikonlu protez” olarak adlandırılan hareketli protezler, klasik damak protezlerinin tutuculuğunu ve kullanım konforunu artırmaya yönelik farklı materyal ve uygulamaları ifade etmek için kullanılabilmektedir. Ancak bu protezlerin ağız içerisinde gerçek anlamda mekanik bir vakum oluşturduğu düşünülmemelidir. Tam protezlerin tutuculuğunda protezin ağız dokularına uyumu, protez kenarlarının doğru şekillendirilmesi, tükürük, çene kemiğinin yapısı ve ağız içindeki anatomik koşullar birlikte rol oynar. Bazı vakalarda protezin dokuya temas eden yüzeyinde daha yumuşak veya esnek astar materyallerinden yararlanılarak kullanım konforunun artırılması amaçlanabilir. Halk arasında “silikonlu” olarak tarif edilen bu uygulamaların her hasta için gerekli veya uygun olmadığı unutulmamalıdır. Kullanılacak protez ve materyal, ağız dokuları ve mevcut kemik yapısı değerlendirildikten sonra kişiye özel olarak belirlenmelidir.
Kancalı Diş (Parsiyel Hareketli Protez) Nedir?
Ağızda bazı doğal dişlerin bulunduğu ancak sabit köprü yapılmasının uygun olmadığı durumlarda parsiyel hareketli protezler kullanılabilir.
Halk arasında kancalı diş veya kancalı protez olarak bilinen bu sistemlerde protez, ağızda bulunan doğal dişlerden destek ve tutuculuk alır.
Protezin tasarımı hastanın mevcut dişlerinin konumuna ve ağız içerisindeki koşullara göre kişiye özel olarak hazırlanır.
Hassas Bağlantılı Çıtçıtlı Protez Nedir?
Bazı hareketli protezlerde görünür metal kancalar yerine özel bağlantı sistemleri kullanılabilir. Halk arasında çıtçıtlı protez olarak da bilinen hassas bağlantılı protezlerde tutucu parçalar protezin içerisinde gizlenir.
Bu sistemlerin uygulanabilmesi için ağızda bulunan destek dişlerin ve yapılacak sabit restorasyonların uygun olması gerekir.
İmplant Destekli Hareketli Protez Nedir?
Tam dişsiz hastalarda klasik damak protezlerinin hareket etmesi veya yeterince tutmaması önemli bir problem olabilir.
Uygun hastalarda çene kemiğine yerleştirilen implantlardan destek alınarak hareketli protezin ağız içerisindeki tutuculuğu artırılabilir. Bu protezler hasta tarafından çıkarılabilir ancak ağızdayken implant bağlantıları sayesinde klasik tam protezlere göre daha kontrollü bir şekilde yerinde tutulabilir.
Bu sistemler implant destekli hareketli protez veya overdenture olarak adlandırılır. Hastalar arasında ise implantlı takma diş, implantlı damak veya çıtçıtlı implant protezi gibi isimlerle de bilinebilir.
Ball Attachment (Topuz Başlı) İmplant Protezi
Ball attachment sisteminde implantların üzerine topuz şeklindeki özel bağlantı parçaları yerleştirilir. Hareketli protezin içerisinde bulunan karşılık parçaları bu bağlantılara oturarak protezin tutuculuğunu sağlar.
Hasta protezini günlük temizlik amacıyla çıkarabilir ve tekrar yerine takabilir.
Özellikle uygun implant sayısı ve dağılımına sahip vakalarda, klasik hareketli protezin tutuculuğunu artırmak amacıyla kullanılabilecek seçeneklerden biridir.
Bar Tutuculu İmplant Üstü Hareketli Protez
Barlı sistemlerde implantlar özel olarak hazırlanan bir bar altyapısı ile birbirine bağlanır. Hareketli protezin içerisinde bulunan tutucu parçalar bu bar üzerine oturur.
Bu sistem sayesinde protez implantlardan ve bar yapısından destek ve tutuculuk alır.
Özellikle birden fazla implantın bulunduğu vakalarda implantların birlikte destek sağlamasına olanak veren bir protez tasarımı oluşturulabilir.
Hasta protezi günlük bakım ve temizlik için çıkarabilir. İmplantların ve barın çevresinin düzenli olarak temizlenmesi sistemin uzun dönem sağlığı açısından önemlidir.
Ball Attachment mı, Barlı Protez mi?
Her hasta için aynı bağlantı sisteminin kullanılması doğru değildir.
Ball attachment veya barlı sistem tercih edilirken implantların sayısı ve konumu, çene kemiğinin yapısı, çeneler arası mesafe, protez için mevcut alan, hastanın ağız hijyeni ve protetik gereksinimleri birlikte değerlendirilir.
Muayene ve radyolojik değerlendirme sonrasında hastaya uygun bağlantı sistemi belirlenir.
Takma Diş Ağızda Oynar mı? Alışmak Ne Kadar Sürer?
Hareketli protezlerde belirli miktarda hareket görülebilir. Özellikle çene kemiğinin ileri derecede eridiği tam dişsiz hastalarda protezin tutuculuğu azalabilir.
Bu gibi durumlarda hastanın kemik yapısı uygunsa implant destekli hareketli protez seçenekleri değerlendirilebilir.
Yeni bir hareketli protezin ağızda yabancı hissedilmesi, konuşma veya çiğneme sırasında başlangıçta farklılık oluşturması normaldir.
Hastanın proteze alışması kişiden kişiye değişebilir. Protezin vurması veya ağrı oluşturması durumunda protezin hasta tarafından düzeltilmeye çalışılması yerine diş hekimi tarafından kontrol edilmesi gerekir.
Sık Sorulan Sorular
Hiç dişim yok, takma diş yapılabilir mi?
Evet. Tam dişsiz hastalarda klasik total protez veya hastanın kemik yapısı ve genel durumu uygunsa implantlardan destek alan hareketli ya da sabit protez seçenekleri değerlendirilebilir.
Alt damak dişim sürekli oynuyor, ne yapılabilir?
Alt çenede kemik kaybına bağlı olarak klasik tam protezlerin tutuculuğu azalabilir. Uygun hastalarda implantlardan destek alınarak protezin tutuculuğunun artırılması değerlendirilebilir.
İki implant üzerine takma diş yapılabilir mi?
Özellikle tam dişsiz alt çenede implant destekli overdenture tedavisinde iki implanttan yararlanılan tedavi yaklaşımları bulunmaktadır. Ancak implant sayısı ve uygulanacak bağlantı sistemi hastanın kemik yapısı ve protetik planlamasına göre belirlenmelidir.
Çıtçıtlı implant diş nedir?
Hastaların “çıtçıtlı implant diş” olarak tarif ettiği sistemler genellikle implantlardan tutuculuk alan hareketli protezlerdir. Protez implantların üzerindeki özel bağlantılara oturur ve hasta tarafından çıkarılıp takılabilir.
Ball attachment nedir?
Ball attachment, implant üzerine yerleştirilen topuz şeklindeki bağlantı parçasıdır. Protezin içerisindeki karşılık parçası bu bağlantıya oturarak hareketli protezin tutuculuğuna yardımcı olur.
Barlı implant protezi nedir?
Birden fazla implantın özel bir bar aracılığıyla birbirine bağlandığı ve hareketli protezin bu bardan destek ve tutuculuk aldığı sistemdir. Protez hasta tarafından çıkarılarak temizlenebilir.
İmplantlı takma diş çıkıyor mu?
Evet. İmplant destekli hareketli protezler implantlara tutunsa da hasta tarafından çıkarılıp takılabilir. Hasta tarafından çıkarılamayan protezler ise implant üstü sabit protezlerdir.
Eski takma dişim çok oynuyor, implantla sabitlenebilir mi?
Bazı hastalarda implantlardan yararlanılarak hareketli protezin tutuculuğu artırılabilir. Ancak mevcut protezin kullanılmaya devam edilip edilemeyeceği veya yeni bir protez yapılması gerekip gerekmediği muayene sonrasında belirlenir.
Avcılar Takma Diş ve Hareketli Protez Tedavisi
Sone Ağız ve Diş Sağlığı Polikliniği’nde tam damak protezi, parsiyel hareketli protez, hassas bağlantılı protez ve uygun hastalarda implant destekli hareketli protez seçenekleri kişiye özel olarak planlanmaktadır.
Ball attachment ve bar tutuculu implant üstü hareketli protez seçenekleri de implantların sayısı, konumu, kemik ve dişeti yapısı değerlendirilerek planlanabilir.
